INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Arkadiusz Antoni Puławski     

Arkadiusz Antoni Puławski  

 
 
1856-01-12 - 1932-02-14
Biogram został opublikowany w 1986 r. w XXIX tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Puławski Arkadiusz Antoni (taką kolejność imion podaje akt chrztu, on sam używał ich w różnej kolejności) (1856–1932), lekarz internista i neurolog, dyrektor zakładu leczniczego w Nałęczowie, lekarz naczelny Szpitala Dzieciątka Jezus w Warszawie, działacz społeczny i oświatowy. Ur. 12 I (na grobie błędny r. ur.: 1858) w miejscowości Łanięta koło Kutna. Był synem Kazimierza, administratora cukrowni, i Heleny z Ulejskich.

W r. 1872 P. ukończył III Gimnazjum w Warszawie. T.r. rozpoczął studia humanistyczne na Uniw. Warsz. W r. 1876 uzyskał stopień kandydata nauk historyczno-filozoficznych po obronie rozprawy o „Novum Organon” F. Bacona. Pracował następnie przez cztery lata jako prywatny nauczyciel. W r. 1880 wstąpił na Wydział Lekarski Uniw. Warsz., który ukończył w r. 1886. W latach studenckich należał do tajnego Koła Oświaty Narodowej (istniejącego w l. 1875–7), gdzie współpracował m. in. z Konradem Prószyńskim (Kazimierzem Promykiem) i Mieczysławem Brzezińskim. W czasie studiów medycznych wchodził do Koła Delegatów, które zajmowało się m. in. pracą oświatową. Brał żywy udział w pracach wydawniczych Warszawskiego Koła Oświaty Ludowej (działającego w l. 1882–1905), na którego czele stał Brzeziński; współdziałał tu m. in. także z lekarzem Kazimierzem Chełchowskim i historykiem literatury Kazimierzem Królem. Ogłaszał popularne broszury w Wydawnictwie im. M. Brzezińskiego, pisał do tygodnika ludowego „Zorza”, który Koło nabywało w r. 1892.

Po uzyskaniu dyplomu lekarskiego P. objął w r. 1886 posadę asystenta w klinice chorób wewnętrznych Ignacego Baranowskiego. Z pracy tej musiał jednak szybko ustąpić wobec sprzeciwu kuratora A. Apuchtina, który znał konspiracyjną działalność oświatowo-społeczną P-ego. Został następnie asystentem na oddziale wewnętrznym u Teodora Dunina w Szpitalu Dzieciątka Jezus. W r. 1891 zdał konkurs na stanowisko ordynatora i pracował jako lekarz miejscowy Szpitala Dzieciątka Jezus, prowadząc jednocześnie zastępczo jeden z oddziałów wewnętrznych szpitala z upoważnienia lekarza naczelnego. Jednocześnie od r. 1895 współpracował z „Przeglądem Piśmiennictwa Lekarskiego Polskiego”, był też współpracownikiem „Wykazu oryginalnych prac lekarskich polskich za czas od r. 1831 do 1890 włącznie” (W. 1897). W r. 1897 został mianowany ordynatorem Szpitala Dzieciątka Jezus. Wśród lekarzy na swoim oddziale zorganizował pracę naukową.

W r. 1899 P. objął stanowisko dyrektora zakładu leczniczego w Nałęczowie po Konradzie Chmielewskim. Utrzymał dawny wysoki poziom zakładu, a nawet podniósł go do poziomu uzdrowisk na zachodzie Europy i zyskał dlań rozgłos i licznych pacjentów. Przyczyniły się do tego niemal coroczne wyjazdy P-ego za granicę dla poznania problemów gospodarczych i administracyjnych szpitali i zakładów leczniczych oraz dietetyki w nich stosowanej. We współpracy m. in. z Bronisławem Malewskim, Wacławem Lasockim i Stefanem Żeromskim zabiegał o podniesienie oświaty i higieny ludowej. Był współzałożycielem ambulatorium dla włościan, kąpieli tanich im. Bolesława Prusa (1904), Domu Ludowego, Muzeum, szkoły dla dzieci wiejskich, kierował nałęczowskim Kołem Macierzy Szkolnej (1906–7), a w początkach r. 1908 był współzałożycielem w Nałęczowie Okręgowego Tow. Rolniczego.

Po powrocie do Warszawy w r. 1908 P. ponownie podjął pracę w Szpitalu Dzieciątka Jezus. Kontynuował też praktykę prywatną. Po dwóch latach otrzymał z powrotem stanowisko ordynatora szpitala. Był redaktorem, wraz z Władysławem Starkiewiczem, „Gazety Lekarskiej” (1910–21), której wcześniej już został współwłaścicielem. Pisał liczne artykuły wstępne, wypełniał dział referatowy, a w trudnych latach wojennych i powojennych bronił czasopisma przed likwidacją. Współpracował z „Przeglądem Piśmiennictwa Lekarskiego Polskiego”. W Tow. Lekarskim Warszawskim (do którego należał od r. 1887) m. in. zarządzał Kasą Wsparcia podupadłych lekarzy oraz wdów i sierot po lekarzach pozostałych a w l. 1914–19 był jej wiceprezesem. Podczas pierwszej wojny światowej był wiceprezesem Sekcji Zdrowia Publicznego Komitetu Obywatelskiego m. st. Warszawy, przewodniczącym Komisji Opieki Sanitarnej nad Uchodźcami i przewodniczącym Sekcji Bezdomnych. Po zakończeniu wojny w r. 1918 otrzymał z konkursu stanowisko lekarza naczelnego Szpitala Dzieciątka Jezus, największego w Warszawie. W krótkim czasie uporządkował gospodarkę szpitala. Wprowadził racjonalne żywienie chorych, utworzył zakład terapii fizykalnej i centralną bibliotekę dla chorych. Przyczynił się do zorganizowania kursów pielęgniarstwa dla Sióstr Miłosierdzia, wykładał na nich dietetykę i wchodził stale do rady pedagogicznej tych kursów. Na posiedzeniach Rady Szpitalnej przy Wydziale Szpitalnictwa wygłaszał odczyty o zasadach dożywiania chorych w szpitalu, o urządzeniu i prowadzeniu kuchni szpitalnej. Jednakże wielu inicjatyw nie mógł zrealizować na skutek braku zrozumienia ze strony władz. Jednocześnie kontynuował pracę kliniczną i naukową na dawnym stanowisku ordynatora, w szpitalu kierował posiedzeniami klinicznymi i nadał im (choć na krótki czas) szerszy charakter. W ciągu 14 lat wygłosił na tych posiedzeniach 64 referaty z różnych dziedzin medycyny wewnętrznej. W r. 1925 z jego inicjatywy doszło do wydawania wspólnego „Pamiętnika Klinicznego” przez Szpital Dzieciątka Jezus, Św. Ducha i Przemienienia Pańskiego; jednak po trzech latach współpraca ta została zerwana.

Już w r. 1898 P. brał udział w inauguracyjnym posiedzeniu Warszawskiego Tow. Higienicznego, na którym wybrano go na zastępcę członka Rady, następnie działał jako sekretarz Wydziału Zdrojowisk i Miejscowości Klimatycznych, w latach późniejszych należał do redakcji czasopisma „Zdrowie”. Przyczynił się do powstania Tow. Internistów Polskich (1908), którego później był wiceprezesem. Został członkiem honorowym wielu towarzystw lekarskich: Warszawskiego, Krakowskiego, Lwowskiego, Wileńskiego, Lubelskiego, Poznańskiego, Łódzkiego (1902), Częstochowskiego, Warszawskiego Tow. Higienicznego (1924) oraz towarzystw społecznych, jak Tow. Kolonii Letnich im. St. Markiewicza, gdzie pracował do ostatnich chwil życia razem m. in. z Jadwigą Pawińską, żoną lekarza Józefa Pawińskiego.

P. był autorem ponad 100 prac naukowych i popularyzatorskich. Wiele z nich ukazało się w tłumaczeniu na język francuski, niemiecki i rosyjski. Pisał prace kliniczne i kazuistyczne z neurologii (należał do pionierów tej dziedziny w Polsce), psychiatrii, epidemiologii, onkologii, chorób krwi, endokrynologii, kardiologii, wenerologii, chemii klinicznej i in. Do ważniejszych prac należą: opis rzadkiego przypadku porażenia czasowego wszystkich kończyn (choroby Goldflama) – jako czwarty w piśmiennictwie światowym rozpoznany i dokładnie opisany przypadek („Gaz. Lek.” 1890, „Gazette Hebdomadaire” 1890), opis przypadku buliemii (wilczego głodu) („Gaz. Lek.” 1890, „Internationale Klinische Rundschau” 1890), raka żołądka („Gaz. Lek.” 1889, „Berliner Klinische Wochenschrift” 1892) i błędnicy („Gaz. Lek.” 1892, 1894). Od r. 1909 zajmował się chorobą Gravesa i Basedowa, z którą często spotykał się w Nałęczowie. Z tej dziedziny ogłosił szereg prac oryginalnych i referatowych („Now. Lek.” 1910, „Gaz. Lek.” 1909, 1910, 1911 [tłum. „Wiener Klinische Wochenschrift” 1912], 1912 [tłum. „Medizinische Klinik” 1912, „Wiener Medizinische Wochenschrift” 1913], 1916). Najcenniejszą była monografia O chorobie Basedowa (W. 1913 – w serii „Odczyty Kliniczne”, oddzielnie: W. 1914) z wykazem polskiego piśmiennictwa z tej dziedziny. Po raz ostatni wypowiedział się na ten temat w referacie na V Zjeździe Internistów Polskich w Wilnie w r. 1924 pt. Współczesne poglądy na chorobę Basedowa i jej leczenie („Pol. Gaz. Lek.” 1924). Zasłynął jako znawca tego schorzenia, toteż do jego gabinetu i na jego oddział szpitalny zjeżdżali chorzy z całej Polski. Interesował się również dietetyką i na ten temat ogłosił wiele prac, m. in. Próba określenia pożywności jedzenia w zakładzie leczniczym (w: „Księga jubileuszowa doktora medycyny Teodora Dunina…”, W. 1901), W kwestyi żywienia się naszej inteligencji („Gaz. Lek.” 1906), Urządzenie i prowadzenie kuchni szpitalnej („Now. Lek.” 1927), Odżywianie chorych szpitalnych (tamże). Za pracę o żywieniu chorych w zakładzie otrzymał dyplom honorowy na wystawie w Ciechocinku, a na wystawie spożywczej w Łodzi (1902) złoty medal (wspólnie z B. Malewskim).

P. publikował w prasie fachowej artykuły przeglądowe, sprawozdania szpitalne i nekrologi wybitnych lekarzy oparte na obszernym piśmiennictwie. Ogłaszał też prace poświęcone uzdrowisku w Nałęczowie, m. in. Przeszłość i teraźniejszość Nałęczowa („Naokoło Świata” 1903, wspólnie z B. Malewskim, i odb. W. 1903), o kąpielach tanich im. B. Prusa w Nałęczowie („Zorza” 1905 i odb. W. 1905, „Zdrowie” 1905, 1908, 1911, 1912, „Czas. Lek.” 1907), o ambulatorium włościańskim w Nałęczowie („Zdrowie” 1908), Materiały do historii Nałęczowa 1908 (L. 1908), Materiały do historii zakładu leczniczego w Nałęczowie (1807–1907), (Nałęczów 1908). Był utalentowanym prelegentem i popularyzatorem. Ogłosił 12 prac popularyzatorskich i odczytów w Warszawskim Tow. Higienicznym i przeważnie drukował je w Wydawnictwie im. M. Brzezińskiego. Były to m. in. O tem, co to jest ospa i co trzeba robić, aby się od ospy uchronić (W. 1891, 1899, Wyd. 3., W. 1911, Wyd. 5., W. 1923), O księdzu Boduenie, opiekunie dzieci opuszczonych i nędzarzy (W. 1896, Wyd. 2., W. 1917), Pogadanka o piciu trunków i pijaństwie (W. 1899, Wyd. 2., W. 1912, Wyd. 3., W. 1917, Wyd. 4., W. 1921), Co to są suchoty i jak się od nich uchronić (W. 1909, Wyd. 2., W. 1916, Wyd. 3., W. 1921), O koloniach letnich dla ubogich dzieci i o ich twórcy u nas śp. doktorze Stanisławie Markiewiczu (W. 1912), Pogadanka o trzech tyfusach (Wyd. 2., W. 1915), Jak urządzić zdrowe życie w zagrodzie wiejskiej (W. 1918, Wyd. 2., W. 1928), Walka z chorobami zaraźliwymi (W. 1918) oraz prace o cholerze, dżumie, tyfusie plamistym i szkole ludowej. Przetłumaczył także: A. Strümpella „Nerwice pochodzenia traumatycznego” (W. 1889), H. Unverrichta „Metody terapeutyczne w medycynie wewnętrznej” (W. 1889) i (w streszczeniu) G. G. de la Tourette’a „Histeria” (W. 1893–6 cz. I–III, w serii „Odczyty Kliniczne”, i oddzielnie W. 1896).

Stanowisko lekarza naczelnego z powodu choroby i ogólnego wyczerpania P. opuścił 1 IV 1931, przechodząc na emeryturę. Swą bogatą bibliotekę lekarską przekazał w r. 1930 Bibliotece Centrum Wojskowego Wyszkolenia Sanitarnego. Zmarł w Warszawie 14 II 1932. Został pochowany na Powązkach w kwaterze 46, 2, 12. Po śmierci P-ego koledzy utworzyli fundusz stypendialny jego imienia dla Koła Medyków. Portret P-ego został zawieszony w sali posiedzeń Szpitala Dzieciątka Jezus.

Żonaty z Teodorą z Porczyńskich P. miał synów: Zygmunta (1897–1975), chemika, i Józefa.

 

Konopka, Pol. bibliogr. lek., VIII; PSB (Malewski Bronisław); Almanach lekarski, Lw. 1932; – Barroux E., Karta z dziejów ruchu społecznego w byłej gubernii lubelskiej 1906–1914, L. 1924 s. 17, 25; Bętkowski, Ś. p. Dr Arkadiusz Antoni Puławski, „Pam. Kliniczny Szpitala Dzieciątka Jezus” T. 15: 1932 [1933] s. 17–19; Biegański W., Medycyna wewnętrzna u nas u schyłku XIX-go wieku, „Now. Lek”. R. 17: 1905 nr 11 s. 573; Landstein I., Ś. p. Arkadiusz Antoni Puławski. „Pol. Arch. Med. Wewnętrznej” T. 10: 1932 s. 139–47 (fot., niepełny spis prac); Starkiewicz W., Przemówienie…, „Medycyna” R. 5: 1931 s. 821–5 (fot., niepełny spis prac); Stemler J., Polska Macierz Szkolna… 1905–1925, W. 1926 s. 57, 58 (fot.); Szumlański W., Ś. p. Arkadiusz Antoni Puławski, „Pol. Gaz. Lek.” R. 11: 1932 s. 265 (fot.); Tokarzówna K., Fita S., Bolesław Prus 1847–1912, W. 1969; Załuska J., Antoni Puławski 1856–1932, „Now. Społ.-Lek.” R. 6: 1932 nr 5 s. 58–9 (fot.); – Dziennik Urzędowy Izb Lekarskich, W. 1932 nr 4 s. 133; Kalendarzyk polityczno-historyczny m. stoł. Warszawy na 1916 r.; toż na r. 1917; Krzywicki L., Wspomnienia, W. 1947 I 161; Posiedzenie dla uczczenia ustępującego lekarza naczelnego…, „Pam. Kliniczny Szpitala Dzieciątka Jezus” T. 14: 1930, 1931 [1932] s. 44–54 (fot.); Protokół uroczystej akademji ku czci śp. Dra med. Arkadiusza Puławskiego…, „Pam. Tow. Lek. Warsz.” T. 127: 1932 [1933] s. 141–7; Prus B., Kroniki, W. 1964, 1966, 1968–70 XIV, XVI, XVIII–XX; tenże, Kroniki tygodniowe (o Nałęczowie), L. 1972 s. 66, 84, 87, 88, 96; – „Arch. Hist. Med.” T. 29: 1964 nr 4 s. 451; Kalendarz lekarski pod red. J. Polaka, W. 1897 s. V, VIII; „Lekarz Wojsk.” T. 19: 1932 nr 8 s. 471; „Medycyna” R. 5: 1931 s. 821 (fot.), R. 6: 1932 s. 128; „Myśl Narod.” 1932 t. 1 s. 125; „Nauka Pol.” 1937 s. 418 (bibliogr.); „Neurologia Pol.” T. 14: 1931 nr 3 s. 212; „Now. Społ.-Lek.” R. 6: 1932 nr 13/14 s. 185; „Pam. Tow. Lek. Warsz.” T. 84: 1888 nr 1 s. V; „Pol. Gaz. Lek.” R. 11: 1932 nr 26 s. 496, nr 36 s. 663–4; Przegl. Terapeutyczny” R. 2: 1932 nr 2 s. 16; „Warsz. Czas. Lek.” R. 9: 1932 nr 7 s. 168; „Zdrowie” R. 47: 1932 nr 3/4 s. 177; – Paraf. Rzymskokatol. w Łaniętach: Wyciąg z aktu chrztu; – Informacje Tatiany Puławskiej i Stanisławy z Puławskich Dankiewiczowej z W.

Teresa Ostrowska

 

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
biogramy.pl

Media

 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Leopold Kula (Lis-Kula)

1896-11-11 - 1919-03-07
kapitan Legionów
 

Antoni Bednarczyk

1872-05-26 - 1941-02-01
aktor teatralny
 

Mieczysław Cybulski

1903-03-16 - 1984-08-13
aktor filmowy
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Eugeniusz Mikołaj Romer

1871-02-03 - 1954-01-28
geograf
 

Tadeusz Rozwadowski

1866-05-20 - 1928-10-18
generał broni WP
 

Franciszek Hynek

1897-12-01 - 1958-09-08
pilot balonowy
 

Jan Rembowski

1879-01-12 - 1923-01-26
malarz
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.