INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Henryk Jan Szczygliński     

Henryk Jan Szczygliński  

 
 
1881-01-19 - 1944-09-24
| grafik
 
Biogram został opublikowany w latach 2010-2011 w XLVII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Szczygliński Henryk Jan (1881–1944), malarz, grafik.

Ur. 19 I w Łodzi, był najmłodszym dzieckiem Franciszka (zm. 1909), skarbnika kasy oszczędnościowo-pożyczkowej w Łodzi, i Bronisławy z Moszyńskich; miał siostrę Marię (zm. 1969), zamężną Jankowską, i brata Bronisława (zm. przed r. 1939 w Warszawie), architekta. Po ojcu, pochodzącym z Żywca, posiadał obywatelstwo austriackie. Wg Marii Dąbrowskiej Szczyglińscy wywodzili się z osiadłej w Łodzi żydowskiej rodziny Stieglitzów, co nie znajduje potwierdzenia w dokumentach.

W Łodzi uczył się S. w gimnazjum i równocześnie w szkole rysunkowej Witolda Wołczackiego. Odrzucił propozycję stypendium w ASP w Petersburgu, natomiast w r. 1898 podjął studia na ASP w Monachium, w pracowni A. Ažbégo; następnie kształcił się tamże w prywatnej szkole Stanisława Grocholskiego. Od r. 1899 studiował na ASP w Krakowie, pod kierunkiem Jacka Malczewskiego. W l. 1900–3 był uczniem Teodora Axentowicza i z tego okresu pochodzi m.in. jego Autoportret (Muz. Narod. w Warszawie).

W październiku 1902 pokazał S. po raz pierwszy swoje obrazy na I Ogólnopolskim Salonie Okrężnym TPSP; razem z Tow. «Sztuka», którego został członkiem, wystawiał w listopadzie t.r. na Jesiennej Wystawie secesjonistów w Wiedniu. W r. 1903 wziął udział w kolejnych wystawach «Sztuki»: w lutym w TZSP w Warszawie, gdzie eksponował dwanaście pejzaży (m.in. Dworek), a w listopadzie w krakowskim TPSP. W październiku t.r. wystawiał w TPSP na Salonie. Obrazy Mały Rynek w nocy oraz Tyniec pokazał w lutym 1904 na II wystawie pejzażystów w warszawskim TZSP. Na dorocznej wystawie studentów wyróżniono go t.r. srebrną odznaką krakowskiej ASP. W styczniu 1905 uczestniczył w Krakowie w wystawie «Sztuki» oraz Nieustającej Wystawie TPSP; w lutym pokazał w Warszawie na wystawie «Sztuki» w TZSP Szary dzień, Lipę i Kościół Dominikanów w nocy. W l. 1904–7 kształcił się w krakowskiej ASP w klasie Jana Stanisławskiego i Leona Wyczółkowskiego. Był jednym z najwybitniejszych przedstawicieli szkoły pejzażowej Stanisławskiego (obok Józefa i Stanisława Czajkowskich, Stefana Filipkiewicza, Stanisława Kamockiego i Stanisława Podgórskiego), jednak w odróżnieniu od mistrza malował na płótnie i stosował technikę olejną. Jego obrazy z tego okresu przedstawiały widoki Krakowa i okolic oraz podkrakowskich wsi, często w postaci nastrojowych nokturnów (Ruiny Tenczyna, Brzozy, Mały Rynek i Kościół św. Piotra). Operując syntetycznymi plamami barwnymi oraz przemyślaną grą światła i cienia, nadał kilku obrazom cechy symbolizmu (Wiosna, ok. 1907, Muz. Narod. w Krakowie). Dekorował wnętrza «Cukierni Lwowskiej» w Krakowie oraz projektował zaproszenia i plakaty dla istniejącego tam kabaretu «Zielony Balonik», m.in. w r. 1906 afisz Pijana Brama Floriańska. T.r. pokazał swe pastele w Salonie Grodka w Łodzi, a osiem pejzaży (m.in. Rondel i Bramę Floriańską) w TZSP w Warszawie. Już po śmierci Stanisławskiego wystawiał w kwietniu i listopadzie 1907 w TZSP w Warszawie i TPSP w Krakowie, a także t.r. w Moderne Galerie w Wiedniu (obok m.in. Filipkiewicza, Jana Laszczki i Kazimierza Pochwalskiego); zakupiony wtedy przez rząd austriacki Kościół Dominikanów w nocy, był do r. 1930 eksponowany w wiedeńskiej Österreichische Staatsgalerie (zaginiony). W grudniu 1907 w krakowskim TPSP współorganizował S. wystawę pośmiertną Stanisławskiego oraz wystawę jego uczniów; na tej ostatniej pokazał sześć swych obrazów. W l. 1908–9 w TZSP w Warszawie eksponował obrazy Dworek, Noc księżycowa, Kwiaty, Róże i Lipa. W r. 1909 Warszawskie Stow. Techników zatrudniło go na Wystawie Przemysłu i Rolnictwa w Częstochowie jako kierownika Pawilonu Sztuki. Po śmierci ojca wrócił S. t.r. do Łodzi. Zorganizował tam Koło Artystyczno-Literackie, urządził ekspozycję swoich prac, a na wystawie okrężnej prowadził wykłady o Stanisławie Wyspiańskim. Nadal wystawiał w Warszawie w TZSP: w r. 1910 Dworek, w r. 1911 Kościół Mariacki i Nokturn cmentarny, na przełomie l. 1911 i 1912 Pierwszy śnieg, a w r. 1912 Przed burzą, Po burzy, Wiosenne śniegi, Z doliny nowotarskiej i Pilicę.

Po wybuchu pierwszej wojny światowej S. jako obywatel austriacki został w sierpniu 1914 aresztowany; udało mu się zbiec, a dzięki wykradzionej liście ostrzegł osoby wyznaczone do internowania. Następnie przekradł się przez linię frontu i pieszo dotarł do Krakowa, gdzie zgłosił się do powstających Legionów Polskich. Jako wachmistrz otrzymał przydział do 4. plutonu 2. szwadronu ułanów rtm. Zbigniewa Dunin-Wąsowicza; służył tam wraz z innymi malarzami, Kasprem Żelechowskim i Józefem Ryszkiewiczem. Na swej szabli wygrawerował w sierpniu t.r. tekst anonimowej piosenki żołnierskiej (obecnie szabla w Muz. Militariów we Wrocławiu, a utwór znany jest jako «piosenka z szabli» z muzyką Pawła Orkisza). Odkomenderowany jesienią t.r. do dep. wojskowego Naczelnego Komitetu Narodowego, wrócił następnie do swego plutonu. Wiosną 1915 walczył na pograniczu bukowińsko-besarabskim i 13 VI t.r. obserwował szarżę pod Rokitną; namalował potem obraz Mogiły poległych pod Rokitną (obecnie w Muz. WP w Warszawie). Od jesieni t.r. uczestniczył w kampanii legionowej na Wołyniu i z tego okresu pochodzą obrazy: Wiosna. Fragment cmentarza w Wołczecku, Wigilia żołnierza, Cmentarz nad Styrem, Moja kwatera w Czewlu, Wołyń (dwa ostatnie zaginione), a także szkic Wołczeck, przedstawiający wnętrze wiejskiej chaty; wykonywał również rysunki, głównie portrety legionistow, pejzaże oraz sceny obrazujące skutki wojny. W r. 1916 przebywał w Lublinie, gdzie poznał Dąbrowską (miał z nią romans, zakończony w grudniu t.r.). W kwietniu 1917 na wystawie Legionów Polskich w Warszawie eksponował m.in. obraz Odpoczynek w Czewlu oraz autolitografię Cmentarzysko. W r. 1918 pokazał dwie prace o tematyce legionowej w Lublinie. Uczestniczył t.r. w Salonach Wiosennym, Jesiennym i Dorocznym TZSP w Warszawie, ponadto w październiku miał tam wystawę indywidualną.

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości wziął S. udział w marcu 1919 w Warszawie w Pierwszym Powszechnym Zjeździe Polskich Artystów Plastyków i Delegatów Rady Sztuki. Wszedł do założonego w grudniu 1919 Tow. Polskich Artystów Grafików oraz redakcji wydawanego przez nie pisma „Teka Grafików”; był też członkiem Zarządu TZSP. T.r. został naczelnikiem wydz. druków w Urzędzie Pożyczek Państw. Eksponował t.r. w TZSP na Salonie Dorocznym, a w grudniu miał wystawę indywidualną w krakowskim TPSP, na której pokazał sześćdziesiąt trzy prace. W maju 1920 uczestniczył w XII Międzynarodowej Wystawie Sztuki w Wenecji. Wkrótce potem, w związku z wojną polsko-sowiecką 1920 r., zgłosił się do WP; przydzielony w stopniu porucznika do 2. p. Szwoleżerów Rokitniańskich, walczył w sierpniu t.r. w obronie Włocławka.

Na początku l. dwudziestych przyłączył się S. do Konfraterni Artystów, założonej w grudniu 1920 przez Juliana Fałata w Toruniu dla krzewienia sztuki rodzimej na Pomorzu. Wspólnie z Felicjanem Szczęsnym Kowarskim i Henrykiem Nowiną-Czernym otworzył w tym mieście w lipcu 1921 Zakład Graficzny «Sztuka», specjalizujący się w wydawnictwach litograficznych. Wiosną t.r. wziął udział w Wystawie Sztuki Polskiej, zorganizowanej w Paryżu przez Biuro Propagandy Zagranicznej Prezydium Rady Ministrów, a w grudniu w Salonie Dorocznym TZSP w Warszawie. T.r. został członkiem Warszawskiego Tow. Artystów (WTA) i objął jego prezesurę. Zainicjował wówczas ogólnopolski konkurs na grafikę dewocjonalną, połączony z wystawą w TZSP; z okazji pierwszej takiej ekspozycji opublikował w r. 1922 artykuł Grafika w sztuce kościelnej („Grafika Pol.” z. 8). W maju 1923 pokazał swe prace na X Wystawie Tow. Artystycznego «Sztuka». Zabiegając o założenie Związku Zawodowego Artystów, ogłosił artykuł Dola wolnych zawodów w okresie obecnego przesilenia gospodarczego… („Kur. Poranny” 1924 nr 319). Wobec podjętego przez twórców bojkotu Salonu Jesiennego TZSP, zorganizował w grudniu 1924 Salon Jesienny WTA; w grupie szkoły Stanisławskiego pokazał tam również własne obrazy. W tym okresie namalował m.in. Wieczór na wsi (Muz. Okręgowe w Toruniu) oraz Rybaka na jeziorze (1923, Muz. Narod. w Warszawie).

W r. 1925 ustąpił S. z funkcji prezesa WTA; mieszkając i pracując w Warszawie przy ul. Szopena 1, zajął się głównie własną twórczością. Malował obrazy w jaśniejszym kolorycie, chętnie używał fioletu i różu. Na podstawie rysunkowych szkiców tworzył liryczne pejzaże, często nizinne, ukazywane w różnych porach dnia; czasem wprowadzał sztafaż. Duża część jego obrazów z tego okresu zaginęła, do zachowanych należą m.in. Odpust św. Rozalii na Kurpiach (ok. 1930, Muz. Okręgowe w Lublinie) i Krajobraz zimowy (ok. 1930, Muz. Narod. w Krakowie) oraz znajdujące się w zbiorach prywatnych: Pejzaż z rybakami (ok. 1930), Wschód księżyca (ok. 1932), Dworek Czerniaków koło Wilanowa (1935), Wiosna w Zakopanem (1936) i Pejzaż (ok. 1938). S. uczestniczył w tym okresie w kilkunastu zbiorowych prezentacjach w TZSP, m.in. „Zima w Polsce” (1929), gdzie za obraz Jesień otrzymał srebrny medal, „Wielka wystawa wiosenna” (1931), „Wystawa dzieł Stanisława Wyspiańskiego i Jana Stanisławskiego i jego uczniów” (1933), „Najpiękniejszy portret męski” (1935), „Warszawa w obrazach” (1936) i „Wystawa polskiego malarstwa batalistycznego” (1939). Z okazji trzydziestolecia pracy artystycznej urządził w r. 1932 w TZSP wystawę indywidualną; w listopadzie t.r. otrzymał Dyplom Honorowy Zachęty. W TZSP wystawiał także na Salonach Dorocznych: w r. 1930 otrzymał nagrodę jubileuszową Zachęty za obraz Prom pod Ostrym Kołem, w r. 1931 nagrodę Miłośników TZSP za obraz Przed nabożeństwem, a w r. 1933 I Nagrodę Miasta Stołecznego Warszawy. Po raz ostatni wystawiał w TZSP w r. 1936, pokazując na wystawie indywidualnej dwadzieścia pięć prac. W marcu 1937, podczas gaszenia pożaru w mieszkaniu i pracowni S-ego, znacznie ucierpiały znajdujące się tam jego obrazy.

W czasie okupacji niemieckiej S. został w r. 1941 wysiedlony z mieszkania przy ul. Szopena; zamieszkał wówczas przy ul. Piusa XI (dawniej i obecnie ul. Piękna). Chory na raka, zmarł 24 IX 1944 w Warszawie i został pochowany na skwerze u zbiegu ulic Piusa XI, Mokotowskiej i Kruczej; ciało ekshumowano w r. 1946 i przeniesiono na cmentarz Powązkowski. S. był odznaczony w r. 1922 Krzyżem Niepodległości i Krzyżem Walecznych.

W zawartym 30 I 1917 w Warszawie małżeństwie z Felicją z Frydlenderów (zm. 1961), skrzypaczką, miał S. syna Macieja, inżyniera.

Prace S-ego znajdują się w muzeach narodowych w Krakowie, Poznaniu, Warszawie i Wrocławiu, Muz. WP w Warszawie, Muz. Sztuki w Łodzi, muzeach okręgowych w Białymstoku, Częstochowie, Lublinie, Suwałkach i Toruniu, Muz. Mazowieckim w Płocku, Muz. Śląskim w Katowicach, Muz. Śląska Opolskiego w Opolu oraz Muz. Warmii i Mazur w Olsztynie.

W okresie powojennym obrazy S-ego pokazywano na wystawach w Krakowie: „Malarstwo krakowskie w okresie Młodej Polski” (1956), „Jan Stanisławski i jego szkoła w pięćdziesięciolecie śmierci artysty” (1957), „Malarstwo i malowanie od romantyzmu do taszyzmu” (1969), „Wystawa Jubileuszowa 150-lecia ASP w Krakowie 1818–1969” (1969) i „Wychowankowie i pedagodzy krakowskiej ASP w Legionach” (1988) oraz Warszawie: „Grafika polska około 1900” (1968), „Romantyzm i romantyczność w sztuce polskiej” (1975, pokazywana także w Krakowie i Paryżu) i „Młoda Polska. Słowa. Obrazy. Przestrzenie” (2007), a także na ekspozycjach: „Sztuka Młodej Polski” w Budejovicach w Czechosłowacji (1973), „Autoportrety malarzy polskich” w Łodzi (1977), „Pejzaż w malarstwie polskim” w Gnieźnie (1986), „Wege zur Moderne und die Ažbé-Schule in München” w Wiesbaden i Lublanie (1988/9) oraz „Obraz świata, który przemija” w Krakowie i „Malarstwo polskie XIX i XX w. z kolekcji prywatnych” w Przysusze (obie 2007). Monograficzna wystawa „Henryk Szczygliński 1881–1944” odbyła się w r. 1994 w Muz. Okręgowym w Białymstoku.

 

Autoportret, olej. z r. 1900, w Muz. Narod. w W.; Portret dłuta Xawerego Dunikowskiego, brąz, z r. 1898, w Muz. Narod. w Kr.; – Słownik malarzy polskich od średniowiecza do modernizmu, W. 1998 I; Swieykowski, Pam. Tow. Przyj. Sztuk Pięknych, s. 237; Thieme–Becker, Lexikon d. Künstler, XXXII; – Autoportrety malarzy polskich, Ł. 1977; X Wystawa Artystów Polskich „Sztuka”, W. 1923; Grafika Polska około 1900, W. 1968; Grzymała-Siedlecki A., Mitarski W., Jan Stanisławski. Wystawa pośmiertna, Kr. 1907; Henryk Szczygliński, W. 1912; Jan Stanisławski i jego szkoła w pięćdziesięciolecie śmierci artysty, Kr. 1957; Katalog galerii współczesnej Muzeum Narodowego w Krakowie, Kr. [ok. 1930]; Katalog Wystawy Jubileuszowej krakowskiego Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych, Lw. 1905; Katalog wystawy jubileuszowej TZSP w Królestwie Polskim 1910–1911, W. 1911; Katalog wystawy Legionów Polskich, Lw. 1917 s. 23; Katalog wystawy Salon 1903, Lw. 1903; Katalog wystawy zbiorowej TZSP, W. 1912; Katalog zbiorowej wystawy prac Henryka Szczyglińskiego, W. 1918; Katalog zbiorowej wystawy prac Henryka Szczyglińskiego, Kr. 1919; Katalog zbiorów TZSP w Warszawie, W. 1938 s. 47; Kozakowska S., Małkiewicz B., Malarstwo polskie od około 1890 do 1945 roku. Katalog zbiorów Muz. Narodowego w Krakowie, Kr. 1997; Król A., Obraz świata, który przemija. Inspiracje sztuką Japonii w malarstwie Jana Stanisławskiego i jego uczniów, Kr. 2007; Malarstwo i malowanie od romantyzmu do taszyzmu, Kr. 1969 nr 89; Malarstwo krakowskie w okresie Młodej Polski, Kr. 1956; Malarstwo, rysunek, grafika, najciekawsze nabytki lat 1976–1980, Białystok 1981; Pejzaż w malarstwie polskim XIX i XX w., Gniezno 1980; I wystawa widoków pp. Stanisława Czajkowskiego, St. Kamockiego, Ant. Procajłowicza, Henr. Szczyglińskiego, Kr. 1903; Polskie Malarstwo Batalistyczne, W. 1939; Przewodnik TZSP 78, W. 1932; toż 84, W. 1933; toż 100, W. 1935; toż 109, W. 1936; Romantyzm i romantyczność w sztuce polskiej XIX i XX wieku, W. 1975; Salon Doroczny TZSP, W. 1917, 1918, 1919; Salon Wiosenny Artystów Warszawskich, W. 1917, 1918; Sztuka Młodej Polski, Budejovice 1973; Wege zur Moderne und die Ažbé-Schule in München, Wiesbaden 1988; Wychowankowie i pedagodzy krakowskiej ASP w Legionach, Kr. 1988; Wystawa Dzieł Sztuki, Kr. 1902; Wystawa jubileuszowa dzieł Henryka Szczyglińskiego, W. 1932; Wystawa Jubileuszowa 150-lecia ASP w Krakowie 1918–1969, Kr. 1969; Wystawa Legionów Polskich, W. 1917; Wystawa Legionów Polskich, L. 1917; Wystawa Polska wieś drewniana w malarstwie, Ciechanowiec 1980; Wystawa polskiego malarstwa batalistycznego, W. 1939; Wystawa sztuki współczesnej, Lw. 1913; – [Breza A.] A.B., Z TZSP w Warszawie (obrazy H. Szczyglińskiego i S. Masłowskiego), „Świat” 1912 nr 43 s. 3–4; Bunikiewicz W., Henryk Szczygliński w trzydziestolecie twórczości, tamże 1932 nr 47 s. 11; tenże, Wielki Jarmark sztuki w Warszawie, tamże 1933 nr 14 s. 9; Dobrowolski, Nowoczesne malarstwo pol., II, III; Gawiński A., Mocne i blade kolory (wrażenia z wystaw warszawskich), „Sfinks” T. 20: 1912 z. 59 s. 294–7; Hlebowicz M. B., Henryk Szczygliński 1881–1944. Życie i twórczość, (praca magisterska z r. 1989 na KUL); Hurajewicz M., O Żydach malarzach w sztuce polskiej, „Ogniwo” 1921 nr 1 s. 31–8; Husarski W., Henryk Szczygliński, „Tyg. Ilustr.” 1932 nr 49 s. 787; Krzysztofowicz-Kozakowska S., Historia malarstwa polskiego, Kr. 2000; taż, Sztuka Młodej Polski, Kr. 2003; Melbechowska-Luty A., Nokturny. Widoki nocy w malarstwie polskim, W. 1999; Milewska W., Zientara M., Sztuka Legionów Polskich i jej twórcy 1914–1918, Kr. 1999; Mróz B. M., Henryk Szczygliński malarz nieznany. Motywy monachijskie w jego twórczości, w: Malarze polscy w Monachium, Suwałki 2005; Nabytki Muzeum Narodowego w Poznaniu w latach 1976–1979, „Studia Muz.” T. 13: 1982 s. 238; Pol. życie artyst. w l. 1890–1914; Pol. życie artyst. w l. 1915–39; Pol. życie artyst. w l. 1945–1960; Pruszyński Z., Jama Michalika. Zielony Balonik, Kr. 1930; Rostworowski S., Szarża pod Rokitną, Kr. 1916; Skorobohata-Stankiewicz Z., Ze sztuk plastycznych, „Bluszcz” 1912 nr 43 s. 486; Stępień H., Liczbińska M., Artyści polscy w środowisku monachijskim w l. 1928–1914, W. 1994; 175 lat nauczania malarstwa, rzeźby i grafiki w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych, Kr. 1994; Waśkowski A., Henryk Szczygliński, „Maski” 1919 z. 11 s. 172; – Dąbrowska M., Dzienniki, 1945–1950, W. 1988 III 176, 190–1; Mater. do dziej. Akad. Sztuk Pięknych, II; Wiercińska, Katalog prac TZSP; – „Czas” 1933 nr 291; „Maski” 1919 nr 11 s. 172; „Nowości Ilustr.” 1907 nr 48 s. 9–10; „Sztuki Piękne” 1933 s. 193, 421; „Świat” 1917 nr 14; „Tyg. Ilustr.” 1904 nr 6 s. 119, 1906 nr 8 s. 161, nr 24 s. 455–6, 1917 nr 14 s. 170, 1918 nr 40 s. 441; – Arch. ASP w Kr.: sygn. KS 1–3 (Księgi świadectw), sygn. T18B (Rodowody studentów z l. 1896–1907).

Jolanta Laskownicka

 

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
biogramy.pl

Media

 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Tadeusz Borowski

1922-11-12 - 1951-07-03
poeta
 

Roman Kłosowski

1929-02-14 - 2018-06-11
aktor filmowy
 

Władysław Bobiński

1901-07-04 - 1975-02-18
kawalerzysta
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Stanisław Karpiński

1870-10-23 - 1943-12-24
bankowiec
 

Witold Hulewicz

1895-11-26 - 1941-06-12
literat
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.