INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Konstancja (Habsburżanka)      

Konstancja (Habsburżanka)  

 
 
1588-12-24 - 1631-07-10  
Biogram został opublikowany w latach 1967-1968 w XIII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Konstancja (1588–1631), królowa polska, żona Zygmunta III. Ur. 24 XII, córka Karola Habsburga, arcyksięcia Styrii, Karyntii i Krainy, oraz Marii, córki Albrechta V, księcia bawarskiego; była przedostatnim, czternastym dzieckiem swych rodziców. Straciwszy w drugim roku ojca (1590), była wychowywana przez energiczną, oddaną swym dzieciom matkę, która wszczepiła w nią mocne przywiązanie do religii katolickiej. Gdy Zygmunt III jakiś czas po śmierci swej pierwszej żony Anny pomyślał o nowym ożenku, za radą cesarza Rudolfa zdecydował się na małżeństwo z siedemnastoletnią K-ą. Po uzyskaniu potrzebnej wówczas dyspensy papieskiej na małżeństwo z siostrą zmarłej żony wysłał Zygmunt jesienią 1605 r. poselstwo złożone z biskupa łuckiego M. Szyszkowskiego i marszałka Z. Myszkowskiego do Pragi, potem do Grazu, gdzie przebywała K. Układ zawarto 23 X 1605 r. w Grazu, po czym K. w towarzystwie matki, brata Maksymiliana Ernesta i siostry Marii Krystyny udała się razem z poselstwem królewskim do Polski. Z początkiem grudnia przekroczyła granice Rzeczypospolitej i po spotkaniu się z Zygmuntem w Balicach wjechała późnym wieczorem 4 XII 1605 r. przy świetle pochodni do Krakowa i na Wawel, gdzie w katedrze odśpiewano „Te Deum”. W tejże katedrze wawelskiej odbyła się następnie 11 XII koronacja i ślub królowej, którego udzielał kardynał B. Maciejowski, piastujący wówczas godność legata papieskiego.

K. została królową Polski w wyjątkowo niefortunnym momencie. Większość szlachty i pewna część magnatów odnosiła się do niej z niechęcią jako do przedstawicielki niemieckiej, ortodoksyjnie katolickiej i rządzącej na sposób absolutny rodziny Habsburgów. Wielu – w tym nawet kaznodzieja króla Piotr Skarga – uważało, że małżeństwo króla z siostrą żony jest naruszeniem praw moralnych, kazirodztwem. Trzeba przyznać, że wysokie pojęcie, jakie pod wpływem rodziny miała K. o swej godności, przyczyniało się do zwiększania zadrażnień między królem a magnaterią. Tak więc wpływowi K-i i jej rodziny przypisywano fakt, że król sprzeciwił się używaniu przez Maciejowskiego baldachimu w kościele. Wielu raziło też to, że pod jej wpływem zapanowały na dworze królewskim język i kultura niemiecka, że wreszcie królowa dbała silnie o interesy materialne swej bliższej, a o interesy polityczne swej dalszej rodziny. Z czasem co prawda jej szczera religijność, liczne uczynki miłosierne, wreszcie życzliwość okazywana ludziom pozyskały jej pewną ilość zwolenników. Jednakże jej nietolerancja wyznaniowa (przyczyniła się do skazania Iwana Tyszkowica i Włocha Piotra Franco) utrudniały zdobycie większej popularności.

Pierwsze lata pobytu K-i w Polsce należały do trudnych. Przeżywała ona niewątpliwie ciężko okres rokoszu w l. 1606–7, tym bardziej że małżeństwo króla było często przedmiotem ataków rokoszan. Urodzony z końcem 1607 r. pierwszy syn zmarł po kilkunastu dniach. Dopiero 22 III 1609 r. przyszedł na świat syn Jan Kazimierz. W t. r. musiała królowa przeżyć rozłąkę z mężem, który wyruszył na wyprawę przeciw Rosji. By być bliżej męża, bawiącego przez dwa lata w obozie pod Smoleńskiem, przebywała królowa w Wilnie. Tu przeżyła w lecie 1610 r. groźny pożar miasta. Wobec kłopotów finansowych, w jakich w związku z wojną znajdowało się wówczas państwo, musiała królowa zastawić swe klejnoty, by mieć pieniądze na utrzymanie dworu. Przez cały ten czas interesowała się żywo wypadkami wojennymi i utrzymywała stały kontakt listowny z królem, informując poszczególnych magnatów o tym, co się działo pod Smoleńskiem. Była zdecydowaną przeciwniczką przerywania oblężenia Smoleńska i w tym duchu oddziaływała na otoczenie królewskie. Żywo też pewnie przeżywała potem w czasie sejmu triumf Stanisława Żółkiewskiego; uroczystości tej była naocznym świadkiem.

Na najbliższe lata przypada poważne powiększenie rodziny królewskiej. W r. 1612 urodził się Jan Olbracht, w r. 1613 Karol Ferdynand, w r. 1614 Aleksander. Urodzona w r. 1616 córka Anna Konstancja umarła wprawdzie w miesiąc po narodzeniu, ostatecznie jednak K. doczekała się córki, Anny Katarzyny Konstancji, która przyszła na świat w r. 1619. Liczne potomstwo, uczucie i przywiązanie, jakimi obdarzał K-ę król, sprawiły, że pozycja jej na dworze była coraz silniejsza. Wywierała ona w wielu wypadkach wpływ na nominacje dygnitarzy, zwłaszcza duchownych, pozyskiwała sobie poszczególnych senatorów, żeniąc ich z Niemkami, skierowywała młodzież magnacką na studia do krajów habsburskich, wreszcie utrzymywała żywy kontakt z licznymi zwolennikami dworu. Przebywając prawie stale przy boku króla, brała też królowa żywy udział w życiu dworu, w weselach dworzan i zabawach urządzanych zwłaszcza w okresie zapustów.

W sprawach polityki zagranicznej K. była w Warszawie przedstawicielką interesów swej rodziny. Pokazało się to specjalnie w pierwszych latach wojny 30-letniej. Wówczas to przebywał przez jakiś czas na dworze warszawskim jej brat, biskup wrocławski Karol Ferdynand, który czuł się zagrożony przez śląskich protestantów. K. nie szczędziła łez i namów, by skłonić męża do udzielenia pomocy Habsburgom. Niewątpliwie w pewnym stopniu przy jej pomocy doszło do skierowania Lisowczyków na Węgry w r. 1619. W zamian za to jednak szukała u swej rodziny pomocy przy zaopatrzeniu swych dzieci. Używała np. swego wpływu, by zapewnić Karolowi Ferdynandowi stanowisko i godność biskupa wrocławskiego w r. 1625. By stworzyć dla swych dzieci w Polsce podstawę materialną, kupiła K. w r. 1625 dzierżawione przez Mikołaja Komorowskiego wielkie dobra żywieckie, wywołując przez to oburzenie szlachty upatrującej w tym fakcie naruszenie praw polskich i próbę budowy podstaw pod dziedziczność tronu. W czasie prowadzonej w Prusiech wojny z Szwecją K. była nadal wyrazicielką polityki habsburskiej w Polsce i do niej zwracał się cesarz z prośbą o ochronę interesów Habsburgów. Nakłoniła też podobno Zygmunta do wysłania okrętów polskich na pomoc cesarzowi do Wismaru. Równocześnie podjęła K. starania o zapewnienie jeszcze za życia męża korony Janowi Kazimierzowi. Pomysły te jednak, podejmowane dwukrotnie, upadły wobec sprzeciwu szlachty i magnaterii, przyczyniły się przy tym do powiększenia nieufności szlachty do królowej i pogłębiły niechętny stosunek Władysława, najstarszego syna Zygmunta, do macochy.

Niedługo po zakończeniu wojny szwedzkiej rozejmem w Altmarku (Starym Targu) K., wziąwszy w upalny dzień udział w procesji Bożego Ciała, zaziębiła się, a nieumiejętnie leczona zmarła nieoczekiwanie w nocy z 9 na 10 VII 1631 r. w Krakowie. Pochowano ją w katedrze na Wawelu w podziemiach kaplicy Wazów.

 

Portretów wiele, jeden z najlepszych w zbiorach Zamku na Wawelu, reprod.: Dobrowolski T., Polskie malarstwo portretowe, Kr. 1948; – Cichocki M., Mediacja Francji w rozejmie altmarskim, Kr. 1928; Czapliński W., Elekcja ostatniego polskiego biskupa wrocławskiego w r. 1625, Wr. 1948; Dobrowolska W., Młodość Jerzego i Krzysztofa Zbaraskich, Przemyśl 1927; Hurter F., Geschichte Kaiser Ferdinands II u. seiner Eltern, Schaffhausen 1850 II, IV, V; Kognowicki K., Życie Lwa Sapiehy, kanclerza w., W. 1805; Kozłowski K., O powtórnym ożenieniu króla Zygmunta III i jego stosunkach familijnych z Austrią, „Bibl. Warsz.” 1866 t. 3; Leitsch W., Moskau u. d. Politik d. Kaiserhofes im XVII Jahrh., Graz 1960 I; Maciszewski J., Wojna domowa w Polsce (1606–1609), Wr. 1960; Macourek J., Česke povstáni w r. 1618–1620 a Polsko, Brno 1937; Prochaska A., Hetman Stanisław Żółkiewski, W. 1927; Sobieski W., Pamiętny sejm, W. 1913; Strzelecki A., Sejm z r. 1605, Kr. 1921; Szelągowski A., O ujście Wisły wielka wojna pruska, W. 1905; tenże, Śląsk i Polska wobec powstania czeskiego, Lw. 1904; Załęski, Jezuici, I–II; – Elementa ad fontium editiones, V, Romae 1962; Komoniecki A., Dziejopis żywiecki, Żywiec 1937 I; Kronika Pawła Piaseckiego, Kr. 1870; Listy ks. Piotra Skargi T. J., Wyd. J. Sygański, Kr. 1912; Listy staropolskie z epoki Wazów, Wyd. H. Malewska, W. 1959; Ossoliński J., Pamiętnik, Wr. 1952; Relacja o Iwanie Tyszkowicu, Wyd. S. Kot., „Reform. w Pol.” R. 9/10: 1937–9; Vet. Mon. Pol., III; Wielewicki, Dziennik, II, III; Żurkowski S., Żywot Tomasza Zamojskiego, Lw. 1860.

Władysław Czapliński

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Postaci powiązane

 

Zygmunt III Waza

1566-06-20 - 1632-04-30 król Polski
 
więcej  
 

Postaci z tego okresu

 

Michał Piekarski h. Topór (?)

brak danych - 1620-11-27
 

Władysław IV Waza

1595-06-09 - 1648-05-20
król Polski
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.