INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Stefan Grabowski     
Biogram został opublikowany w latach 1959-1960 w VIII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Grabowski Stefan (1767–1847), generał, minister-sekretarz stanu, syn generała Tomasza i Doroty Ottenhauzen. Ur. w Ostaszynie w Nowogródzkiem (ochrzczony 24 VI 1767). Dzieckiem straciwszy ojca, poświęcił się, jak on, karierze wojskowej. Przeszedł (1775) przez Szkołę Rycerską i zaczął służbę jako chorąży w gwardii litewskiej. Jako kapitan uczęszczał w stopniu czeladnika do jednej z lóż wileńskich, ale nie widać, by zaszedł wysoko w hierarchii masońskiej. Awansował szybko dzięki stosunkom rodzinnym: w r. 1790 był majorem, kampanię 1792 r. odbył jako podpułkownik 7. regimentu pieszego. Odznaczył się pod Mirem i Terespolem; został w wojsku po zwycięstwie Targowicy, ale też zaraz w Wilnie przystąpił do spisku. W chwili wielkanocnego powstania 1794 r. nadejście pułku G-ego skłoniło Tuczkowa do odstąpienia od Wilna. Pod Niemenczynem, Polanami, Sołami G. bił się ofiarnie, choć niezbyt szczęśliwie; 20 VII brał udział w zwycięskiej bitwie o Wilno. W chwili upadku tego miasta stał w Oranach; poprosił wtedy o odkomenderowanie na tyły nieprzyjaciela, dla wzniecenia powstania w Mińszczyźnie. Z 1800 ludźmi i 5 działami ruszył 15 VIII na Iwie pod Mińsk; zaniepokoił dowództwo carskie i na parę tygodni odciągnął kilkanaście tys. Rosjan od głównego teatru boju. Ścigany bez wytchnienia rejterował z Bobrujska na Słuck, a osaczony pod Lubaniem złożył broń 4 IX po stoczeniu zaszczytnej walki.

Wbrew warunkom kapitulacji oddano go w Smoleńsku pod sąd wojenny. Zesłany do Unżeńskiego obwodu, wyszedł na wolność dzięki Pawłowi I, a w r. 1798 uzyskał tytuł hrabiowski. Osiadł w Terebuniu pod Brześciem, piastując tylko powiatowe urzędy. Zimą 1811/12 r. wybrał się do Petersburga, wciągany przez Lubeckiego do organizowania Litwy przy Aleksandrze. Przerzucił się na stronę Napoleona na widok Wielkiej Armii: 3 VII 1812 r. zgłosił akces do Konfederacji, obrany marszałkiem brzeskim stawiał na nogi wojsko w tym powiecie. W stopniu generał-majora stanął na czele Komitetu Wojskowego w Wilnie i pracował tu «bardzo rzetelnie». Z niedobitkami wojska litewskiego znalazł się w styczniu 1813 w Warszawie; tu otrzymawszy dowództwo brygady cofał się na Częstochowę. W kampanii saskiej dowodził przejściowo 12. pułkiem piechoty; pod Lipskiem do ostatniej chwili towarzyszył ks. Józefowi i nad brzegiem Elstery dostał się do niewoli. Po bitwie asystował przy wydobyciu z toni zwłok polskiego wodza.

Ułaskawiony dzięki protekcji Lubeckiego, G. uzyskał w Królestwie potwierdzenie stopnia i dowództwo brygady. Z natchnienia Czartoryskiego opracował w 1815 r. memoriał o organizacji Komisji Wojny; wskazywał w nim na niebezpieczeństwo kolizji między konstytucyjną magistratura wojskową a nieodpowiedzialnym naczelnym wodzem. Mimo tej niezależnej postawy i mimo trwałych związków z Czartoryskim (opartych po części o interesy pieniężne) G. wszedł w r. 1816 jako dyrektor (kierownik sekcji III) do Komisji Wojny i służbistością zjednał sobie Konstantego. W r. 1820 zadarł pierwszy raz z Nowosilcowem, gdy mianowany członkiem Rady Stanu, opracował wspólnie z Badenim projekt wprowadzenia w życie wolności druku. W r. 1822 został wysunięty na stanowisko ministra sekretarza stanu, zapewne z poparcia Lubeckiego. Objął urzędowanie w Petersburgu w marcu t. r., zrazu jako zastępca, od 13 IV 1925 r. z tytułem ministra.

Późno i w ciężkich warunkach wkraczał na polityczną arenę. Odcięty od społeczeństwa, w obcej stolicy, do której nigdy nie przywykł, «zapięty i zamaskowany» wobec niechętnych mu dygnitarzy carskich, bronić miał interesów kraju wobec monarchy, a schodził zbyt często do rzędu wykonawców jego despotycznej woli. Nie obdarzony inicjatywą, ale pracowity, sumienny, lojalny, a przy tym «taktyk niezrównany», stawiał sobie za cel łagodzenie tarć pomiędzy królem a narodem. Bronił więc (1822, 1825) praw Rady Wojewódzkiej Kaliskiej, opóźnił ustanowienie Kuratorii Jeneralnej, stawał – bez powodzenia – w obronie wolnomularstwa, a potem jawności obrad sejmowych. Przyczynił się do zwołania Sejmu 1825 r., do zatwierdzenia wyroku Sądu Sejmowego i do koronacji Mikołaja. Uchylił też w Petersburgu niejedną intrygę Nowosilcowa, a spierał się też z kuzynem «Stasiem» G-im, przeciwstawiając się z cicha (jako kalwin) rozszerzaniu praw episkopatu. Nieocenione usługi oddał przyjacielowi Lubeckiemu, zostając z nim w urzędowej, a równolegle i poufnej korespondencji, zdobywając dla jego planów aprobatę cesarza. W r. 1823 doprowadził do pomyślnego sfinalizowania uciążliwej negocjacji z Kankrinem, która zapewniła przemysłowi polskiemu rynki wschodnie. Mimo słabnących sił (zwłaszcza wzroku) podtrzymywał chwiejący się system, sceptycznie odnosząc się do możliwości zmian na lepsze. Widział gwałty caratu, ale Niemcewiczowi mówił: «Na to wszystko albo nie ma lekarstwa, albo też znaleźć się tylko może w cierpliwości, wytrwałości i natężonej roztropności».

W dniu 14/26 XII 1825 r. G. znajdował się w świcie cesarskiej i podobno nakłonił cara do użycia armat przeciw dekabrystom. Otrzymał w r. 1826 awans na generała dywizji i odbył kampanię turecką 1828–9 r. u boku cesarza, ale po Sądzie Sejmowym wypadł z łaski i powszechnie liczono się z jego ustąpieniem. W l. 1828–30 brał dłuższe zdrowotne urlopy.

Za stary i już zużyty, zbyt trzeźwo widział sytuację, a zbyt daleko też stał od pojęć rewolucyjnych, aby raz jeszcze oświadczyć się po stronie narodu. Po wybuchu powstania 1830 został w Petersburgu na niewdzięcznym swym posterunku. Lubeckiemu w jego negocjacji nadnewskiej nic pomóc nie zdołał; odsunięty od wszystkiego, kontrasygnował tylko ukazy carskie, niosące zagładę polskiej wolności. Próżno po klęsce starał się bronić likwidowanej konstytucji, a choćby tylko wywożonego z Warszawy mienia kulturalnego. A jednak został przy swojej tece, mianowany rzeczywistym tajnym radcą i członkiem Rady Państwa, nazwiskiem swym podtrzymując wobec Europy fikcję odrębności Królestwa. Wiek dawał mu się we znaki; G. chorował, jeździł do wód, coraz częściej zdawał urzędowanie Turkułłowi. W r. 1839 wziął dymisję w randze generał-lejtnanta, obdarzony najwyższymi orderami cesarstwa. Wrócił do Terebunia, ale sam bezżenny, przekazał go synowcowi Wilhelmowi. Zmarł w Warszawie 4 VI 1847 r. po krótkiej chorobie.

 

W. Enc. Ilustr. (S. Zakrzewski); Boniecki; Konarski S., Szlachta kalwińska, W. 1936 s. 96; Uruski; Żychliński, III; – Do lat służby wojskowej: Askenazy Sz., Ks. Józef, W. 1922; Iwaszkiewicz J., Litwa w r. 1812, Kr. 1912; Korzon T., Wewnętrzne dzieje, VI; Kukiel M., Wojna 1812 r., Kr. 1937; Małachowski-Łempicki S., Wykaz polskich lóż wolnomularskich oraz ich członków, Kr. 1929 nr 4749; Mościcki H., Dzieje porozb. Litwy i Rusi, Wil. 1913 I (z podobizną); tenże, Gen. Jasiński i powstanie kościuszkowskie, W. 1917; (własna relacja G-ego o kampanii 1794); Paszkowski F., Dzieje Kościuszki, Kr. 1872 s. 307–315; Wolański A., Wojna polsko-rosyjska 1792, P. 1922 II; – Instrukcje i depesze, Wyd. M. Handelsman, Kr. 1914 III; Korespondencja ks. Józefa z Francją, Wyd. A. Skałkowski, P. 1929 IV; – Do lat ministerialnych: Askenazy Sz., Dwa stulecia, W. 1903–10 I–II; tenże, Łukasiński, W. 1929; Barzykowski S., Historia powstania listopadowego, P. 1883 I 176; Gąsiorowska N., Wolność druku, W. 1916; Przelaskowski R., Sejm 1825 r., W. 1929; Smolka S., Polityka Lubeckiego, Kr. 1907 I–II; Więckowska H., Opozycja liberalna w Król. Kongres., W. 1924; – Korespondencja Lubeckiego, Wyd. S. Smolka, Kr. 1909 I–IV; Koźmian K., Pamiętniki, P. 1858 II 176–9; Sapieha L., Wspomnienia, Lw. 1919 s. 65, 75; Jen. Zamoyski 1803–1868, P. 1910 I; – Do schyłku życia: Askenazy Sz., Szkice i portrety, W. 1937; Kucharzewski J., Epoka paskiewiczowska, W. 1914; Łubieński R., Gen. Tomasz Łubieński, W. 1898 II 141, 175, 231, 284, 449; Smolka S., W drodze do Petersburga, „Przegl. Hist.” 1906 II; Szczerbatow M., Rządy Paskiewicza w Król. Pol., W. 1900 s. 49 n.; – Diariusz sejmu 1830–31, Wyd. M. Rostworowski, Kr. 1907 I; – „Kur. Warsz.” 1847 nr z 4 VI; – B. Czart.: rkp. 5263, 5445, 5456; Akta Sekretariatu Stanu w Arch. Gł. nie są chwilowo dostępne.

Stefan Kieniewicz

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
biogramy.pl

Media

 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Henryk Wieniawski

1835-07-10 - 1880-03-31
skrzypek
 

Narcyza Żmichowska

1819-03-04 - 1876-12-24
powieściopisarka
 

Kazimierz Wojniakowski

1771 lub 1772 - 20.01 lub 20.12.1812
malarz
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Antoni Sikorski

1834-12-18 - 1913-06-23
lekarz
 

Piotr Adolf Aleksander Semenenko

1814-06-16 - 1886-11-18
ksiądz
 

Franciszek Smuglewicz

1745-10-06 - 1807-09-18
malarz
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.