INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Edmund Menachem Stein  

 
 
Biogram został opublikowany w latach 2004-2005 w XLIII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Stein Edmund Menachem (Chiel Mendel) (1893–1943), historyk filozofii, filolog klasyczny, historyk starożytności, docent i rektor Instytutu Nauk Judaistycznych w Warszawie.

Ur. 20 XI w Dobromilu; był synem Lejby, pracownika kancelarii adwokackiej w Starym Samborze, i Bruchy z Reicherów.

Początkowo uczył się S. prywatnie, zapewne w domu rodzinnym lub chederze. Następnie skończył cztery klasy szkoły elementarnej i siedem klas gimnazjum, najprawdopodobniej w Samborze. Po wybuchu pierwszej wojny światowej został we wrześniu 1914 powołany do armii austro-węgierskiej; uczestniczył w różnych kampaniach wojennych. Zdemobilizowany w lutym 1918, od września t.r. kontynuował naukę systemem eksternistycznym w ósmej klasie gimnazjum w Samborze. Po zdaniu we wrześniu 1919 egzaminu dojrzałości, studiował od 8 X t.r. na Wydz. Filozoficznym UJ. Uczęszczał na wykłady i ćwiczenia seminaryjne z zakresu filologii klasycznej, archeologii i filozofii. W r. 1921 przedłożył do oceny Witoldowi Rubczyńskiemu dwie prace filozoficzne: Szkoła eleacka w świetle dialogu platońskiego „Parmenides” oraz Epikureizm Lukrecjusza, a Piotrowi Bieńkowskiemu pracę archeologiczną Głowa Meduzy. W r. akad. 1921/2 uczestniczył w zajęciach Studium Pedagogicznego, które zakończył egzaminem w październiku 1922. W r. 1923 obronił na UJ pracę doktorską pt. De amicitiae Platonicae notionis principio, consilio atque conditionibus, napisaną pod kierunkiem Leona Sternbacha. Co najmniej do t.r. używał imion Chiel Mendel; najpóźniej od r. 1929 występował pod imionami Edmund Menachem.

W l. dwudziestych odbył S. pięcioletnie studia judaistyczne w Hochschule für die Wissenschaft des Judentums w Berlinie. Następnie wrócił do Polski i zamieszkał w Warszawie. W r. 1929 otrzymał docenturę w Katedrze Historii Żydowskiej i Literatury Midraszowej Inst. Nauk Judaistycznych w Warszawie. Wykładał tam dzieje Żydów w okresie helleńskim, filozofię żydowską wieków średnich oraz literaturę midraszową. Był również inspektorem przedmiotów judaistycznych w szkołach żydowskich. W r. 1933 uczestniczył w Warszawie w VII Międzynarodowym Kongresie Nauk Historycznych. Na zebraniach Polskiego Tow. Filologicznego wygłaszał referaty o związkach świata grecko-rzymskiego ze Wschodem. W r. 1935 został rektorem Inst. Nauk Judaistycznych. T.r., jako żarliwy syjonista, odwiedził Palestynę. W l. trzydziestych wybrano go na wiceprezesa, a następnie prezesa Zrzeszenia Literatów Hebrajskich w Polsce. W r. 1939 został członkiem kierowanego przez syjonistów Żydowskiego Funduszu Narodowego (Keren Kajemet le Israel), który zajmował się zbiórką pieniędzy na zakup i zagospodarowanie ziemi w Palestynie.

S. opublikował ponad 25 prac naukowych w językach polskim, hebrajskim, francuskim, niemieckim i łacińskim traktujących o religii, filozofii i historii żydowskiej okresu hellenizmu. W broszurze Judaizm i hellenizm (Kr.–W. 1929) polemizował z książką „Hellenizm i judaizm” (W.–Kr. 1927) Tadeusza Zielińskiego. Wydał m.in.: Filon z Aleksandrii. Człowiek, dzieła i nauka filozoficzna (W. 1931, wyd. hebrajskie: W. 1937), Majmonides jako arystotelik żydowski (W. 1937), Dat we-da’at („Wiara i mądrość”, Kr. 1938) i Ideały judaizmu (W. 1939, w aneksie bibliografia ważniejszych prac S-a, wybór wcześniej opublikowanych esejów dotyczących modlitwy, godności człowieka, pracy, opieki i higieny społecznej, zwierząt i roślin oraz żydowskiej filozofii i historii). Ogłaszał artykuły w czasopismach „Collectanea Theologica”, „Miesięcznik Żydowski”, „Eos”, „Hebrew Union College Annual”, „Monatsschrift für Geschichte und Wissenschaft des Judentums”. Przetłumaczył z języka łacińskiego na hebrajski oraz opatrzył wstępem „Autobiografię” Józefa Flawiusza (Tel-Aviv 1932). Prace naukowe S-a są nadal cytowane w polskiej i obcej literaturze dotyczącej filozofii i historii starożytnej.

W czasie okupacji niemieckiej mieszkał S. w getcie warszawskim. Zatrudniony przez władze gminy (Judenrat) prawdopodobnie w Wydz. Kształcenia Rzemieślniczego, pracował jako kierownik seminarium nauczycielskiego. Wraz z Lipą Bloch, Menachemem Kirschenbaumem i Icchakiem Kacenelsonem założył Tow. Kulturalne Hebraistów «Tkuma» (Odrodzenie) i został jego przewodniczącym. Wygłaszał liczne prelekcje na tajnych spotkaniach i seminariach urządzanych przez młodzieżowe organizacje He-Chaluc i Ha-Szomer Ha-Cair oraz gimnazjum hebrajskie i Tow. «Tkuma». Publikował w „Gazecie Żydowskiej” oraz tłumaczył pisarzy greckich (m.in. Anakreonta i Platona) na język hebrajski. Był jednym z patronów chóru męskiego «Szira» (Pieśń). Ze względu na stan zdrowia został zwolniony przez Wydz. Pracy Judenratu z prac przymusowych, jednak w r. 1942, po rozpoczęciu likwidacji getta musiał podjąć pracę i zatrudnił się w biurze szopu (zakłady wytwórcze różnych branż) F. Schultza. Załamany po stracie żony i syna, którzy zostali wywiezieni i zamordowani w Treblince, nie skorzystał z propozycji ukrycia się po «aryjskiej stronie». Prawdopodobnie jesienią t.r., w czasie ostatniej akcji likwidacji getta, został wywieziony do obozu pracy w Trawnikach na Lubelszczyźnie. Wygłaszał tam nadal prelekcje, a także współorganizował uroczystości żydowskie, m.in. z okazji rocznicy śmierci T. Herzla. Wywieziony w sierpniu 1943 do obozu w Lublinie, został 5 XI t.r. rozstrzelany w Majdanku, w ramach likwidacji obozów lubelskich.

S. był prawdopodobnie dwukrotnie żonaty: od 9 I 1925 z Szejną Ruhdörfer (co najmniej do r. 1937), a następnie z Rachelą (nazwisko nieznane), pracującą przed drugą wojną światową w żydowskim Centralnym Tow. Opieki nad Sierotami «Centos» w Warszawie. Z drugą żoną miał syna Gabriela.

 

Enc. Judaica; Engelking B., Leociak J., Getto warszawskie – przewodnik po nieistniejącym mieście, W. 2001; Łoza, Czy wiesz kto to jest?; Polski słownik judaistyczny. Dzieje. Kultura. Religia. Ludzie, Oprac. Z. Borzymińska, R. Żebrowski, W. 2003 II; Słownik historyków polskich, W. 1994; Żydzi w Polsce. Dzieje i kultura. Leksykon, Red. J. Tomaszewski, A. Żbikowski, W. 2001; – Ernest S., O wojnie wielkich Niemiec z Żydami. Warszawa 1939–1943, Oprac. M. Młodkowska, W. 2003; Gutman I., Żydzi warszawscy 1939–1943. Getto – podziemie – walka, W. 1993; Mańkowski J., Borowska M., Zarys dziejów Koła Warszawskiego Polskiego Towarzystwa Filologicznego 1920–1995, w: Antiquorum non immemores... Polskie Towarzystwo Filologiczne (1893–1993). Księga zbiorowa, Red. J. Łanowski, A. Szastyńska-Siemion, W.–Wr. 1999 s. 202; Żebrowski R., Borzymińska Z., Po-lin. Kultura Żydów polskich w XX wieku (zarys), W. 1993; – Ringelblum E., Kronika getta warszawskiego, wrzesień 1939 – styczeń 1943, Oprac. A. Eisenbach, W. 1983; tenże, Z ostatnich notatek, „Biul. ŻIH w Polsce” R. 25: 1958 s. 26; – Arch. UJ: sygn. WF II 389, 401, 504, 508, 510, SP 17.

 

Stefan Gąsiorowski

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.